Nhà văn Bùi Ngọc Tấn

bui-ngoc-tan

Một người thân vừa gửi cho tôi bài này của Nguyên Ngọc, nhà văn và là một chuyên gia danh tiếng về núi rừng Tây Nguyên với tấm lòng yêu thương trời biển đối với đồng bào miền núi, viết về người bạn văn của ông –nhà văn quá cố Bùi Ngọc Tấn. Từ hơn một thập niên qua, tôi đọc khá nhiều bài viết về tác giả ‘Chuyện Kể Năm 2000’. Riêng bài ‘Người Anh Hùng Đã Ra Đi’ của Nguyên Ngọc để lại trong tôi thật nhiều cảm xúc. Nó không chỉ giới hạn ở những nhận định chuẩn xác về lòng yêu thương, nhân từ, hiền hậu, chân thật và khiêm tốn của nhà văn họ Bùi mà còn tỏa sáng qua bản chất của một cây bút can trường hiếm có trên đất nước ta hôm nay, ít nữa kể từ ngày Hànội mở đường cho kẻ thù phương Bắc vào tàn sát núi rừng Việt Nam dưới danh nghĩa khai thác Bô-Xít.

Và trong bài viết này, thêm một lần ông hiên ngang đứng giữa Hànội cùng với vong linh người bạn văn của ông vừa nằm xuống, công khai lên án những kẻ đã: ‘đánh bại con người, hạ nhục con người đến tận cùng -quá cả sự tận cùng nữa-, cho đến chỗ không thể, không còn là con người, cho đến chỗ cái con từng là Con Người kia mất đi cho kỳ hết chất người, chỉ còn hoàn toàn là con vật. Sạch sành sanh nhân tính, sạch sành sanh nhân cách, nhầy nhụa như con vật (…) Có một câu hỏi: vì sao bọn họ lại làm như thế? Hình như Jean Paul Sartre, trong tác phẩm lý luận đặc sắc ‘Văn học là gì?’ đã có lần trả lời khi nói về tra tấn của bọn đầu hàng trong thời phát xít Đức chiếm đóng nước Pháp. Ông bảo đấy là bọn đã sa xuống hàng thú vật, nên chúng vô cùng căm ghét những ai còn là người. Chúng căm thù nhân cách của con người. Tao đã thành thú vật sao mày còn là người?”

Nhớ lại câu ‘Tôi sẽ cố cầm cự với khôi u này một ít thời gian vì còn mấy việc lặt vặt nữa phải làm’ trong lá thư cuối cùng Bùi Ngọc Tấn viết gửi ông ngày 04-10-2014, Nguyên Ngọc tự hỏi anh Tấn bảo anh phải cố cầm cự với khối u để làm là những gì?’

Bùi Ngọc Tấn mất ngày 18-12-2014. Như thế lá thư trên viết đúng 2 tháng 14 ngày trước đó, khoảng thời gian tủ sách Tiếng Quê Hương đang nhận những sửa chữa vào phút chót của tác giả trước khi hoàn tất việc layout tác phảm ‘Hậu Chuyện Kể Năm 2000’ để gửi qua Đài Loan in. Phải chăng giữa giờ phút chống chọi với những cơn đau căng xé vì chứng ung thư giai đoạn cuối, Bùi Ngọc Tấn nóng lòng chờ được nhìn mặt đứa con tinh thần cuối đời của anh? Và hẳn trong thâm tâm, anh không thể không nghĩ tới việc viết một cái ‘hậu’ tiếp theo nào đó như anh đã viết ‘Hậu CKN2000’, trong đó vẫn với tấm lòng nhân từ, hiền hậu, chân thật, khiêm tốn, anh tiếp tục ghi lại những gì đã xảy ra cho anh, cho vợ con, gia đình anh cũng như đồng bào anh sau ngày ‘Chuyện Kể Nam 2000’ bị đưa lên giàn hỏa.

Điều đáng tiếc là anh đã lặng lẽ ra đi ngày 18-12-2014, hai ngày trước khi tôi ngậm ngùi được tin ‘Hậu CKN2000’ đến cảng Long Beach, California, Hoa Kỳ!

Nhưng, tôi tin giây phút này, từ bên kia lằn ranh sinh tử, nhà văn họ Bùi đang nhìn xuống gia đình anh, bạn bè anh, những độc giả của anh với nét cười đôn hậu, chân thật, tin rằng những gì anh ký thác trong ‘Chuyện Kể Năm 2000’, ‘Hậu Chuyện Kể Năm 2000’ vẫn sống mãi trong lòng mọi người, để nối bước chân anh tiếp tục ‘lưu giỡ lại ký ức dân tộc’, như điều tâm nguyện anh ghi trên bìa tác phầm ‘Biển và Chim Bói Cá’ xuất bản năm 2007’.

Xin trân trọng giới thiệu cùng độc giả bài viết của nhà văn Nguyên Ngọc.

Trần Phong Vũ

Nam California ngày 26-02-2015 (Mùng Bảy Tết Ất Mùi)

——————————————————————————–

Người Anh Hùng Đã Ra Đi

Nguyên Ngọc.

Tôi quen anh Bùi Ngọc Tấn nhiều từ khi đọc bản thảo Mộng du, tên ban đầu của Chuyện kể năm 2000, anh Tấn từ Hải Phòng gửi lên dự cuộc thi tiểu thuyết do nhà xuất bản Hà Nội tổ chức. Chị Hoàng Ngọc Hà giám đốc nhà xuất bản nhờ tôi đọc, đọc xong tôi nói với chị: “nếu được làm trưởng ban giám khảo tôi sẽ xin trao ngay giải nhất cuốn này không chút đắn đo…” Chuyện kể năm 2000 có số phận của những tác phẩm lớn, nó thuộc những cuốn sách như một danh ngôn đã nói: “Các bản thảo là thứ không cháy – Les manuscrits ne se brûlent pas”. Long đong, mà không, không thể chết. Nó không được giải thưởng, sách cũng không được in, dù chị Hà biết rõ giá trị lớn của nó.

Phải đợi đến mấy năm sau mới có một người làm biên tập dám đánh đổi cả sự nghiệp và điều ở ta thường được gọi là “sinh mệnh chính trị” của mình để trang trọng đưa nó ra đời, cho nhân dân, cho đất nước, cho con người: anh Bùi Văn Ngợi ở nhà xuất bản Thanh Niên. Anh Ngợi bị kỷ luật, phải về hưu sớm. Và một vị bộ trưởng, khốn thay, từng là nhà thơ có tiếng, đã cho xử tử ngay Chuyện kể năm 2000. Cuốn sách vừa ra lò bị đem xay thành bột. Nhưng, danh ngôn kia là chân lý, mà hết lứa này đến lứa khác những người cầm quyền tư tưởng không chịu, không thể hiểu: bản thảo là thứ đốt không cháy, nghiền không nát. Như trong một truyện thần kỳ, bằng nhiều cách nó đến tay và được hàng triệu người Việt Nam đọc. Rồi nó đi vòng ra thế giới, trong bản dịch tiếng Pháp nó có tên là “Conte pour les siècles à venire – Chuyện kể cho các thế kỷ mai sau”.

Vậy đó, không thể băm vụn nó trong không gian, cũng không thể hỏa thiêu nó trong thời gian. Rất đơn giản: vì nó chứa tư tưởng, là thứ không thể diệt, là thứ mà các triều đại liên tục không sao thoát khỏi được căn bệnh u mê tin có thể hạ sát bằng bạo lực. Càng không thể đánh bại được vì đây là sức mạnh của tư tưởng về lòng nhân từ. Cuốn sách của anh Tấn nói về một sự kỳ lạ đến tưởng khó tin: sức mạnh bất tử của lòng nhân từ. Chiến thắng của lòng nhân từ trước mọi bạo lực và nham hiểm. Tôi nói điều này mà không sợ quá sai: Bùi Ngọc Tấn có lẽ là nhà văn nhân từ nhất từng có ở ta. Hiền hậu, khiêm nhường, trữ tình, đến ngây thơ. Yêu đời, yêu người, yêu thiên nhiên, đất trời, cây cỏ… đến ngây dại. Hóm hỉnh, nhẹ nhàng, thong dong, từ tốn đến hơi vụng về và chậm chạp… Nhưng cũng là người dũng cảm nhất trong những người cầm bút chúng tôi. Một dũng khí phi thường trước cái ác cùng mọi sáng tạo nham hiểm nhất của nó.

Bùi Ngọc Tấn kể chuyện một người bị bắt và bị tù oan, vì những chuyện ở đâu đâu, hẳn là chuyện người ta đấu đá tranh dành nhau ở tận đâu đó trên cung đình xa tít kia chẳng dính dáng gì đến anh, anh là một con tốt vô danh trên một bàn cờ xấu xa bẩn thỉu, bị tù mà chẳng hề có án gì hết, cũng tức là có thể vô tận, như đột nhiên bị rơi vào khoảng không mịt mù về cả không gian lẫn thời gian. Cái nhà tù kiểu Kafka đó lại có chỗ khác Kafka, nó có một mục tiêu rất rõ ràng: đánh bại con người, hạ nhục con người đến tận cùng, quá cả sự tận cùng nữa, cho đến chỗ không thể, không còn là con người, cho đến chỗ cái con từng là Con Người kia mất đi cho kỳ hết chất người, chỉ còn hoàn toàn là con vật. Sạch sành sanh nhân tính, sạch sành sanh nhân cách, nhầy nhụa như con vật. Tôi cho rằng một trong những kỳ tích văn học, văn hóa lớn lao của Chuyện kể năm 2000 là nó đã chỉ ra, một cách hết sức cụ thể, vô cùng sống động và đáng sợ, cái mục tiêu sâu thăm thẳm và đen ngòm của những thế lực chủ trương kiểu nhà tù của một ý thức hệ đồi bại và tàn phá đó. Bùi Ngọc Tấn nói rằng cái đó đang có, ở đây. Một phát hiện cảnh báo và dũng cảm.

Có một câu hỏi: vì sao bọn họ lại làm như thế? Hình như Jean Paul Sartre, trong tác phẩm lý luận đặc sắc “Văn học là gì?” đã có lần trả lời khi nói về tra tấn của bọn đầu hàng trong thời phát xít Đức chiếm đóng nước Pháp. Ông bảo đấy là bọn đã sa xuống hàng thú vật, nên chúng vô cùng căm ghét những ai còn là người. Chúng căm thù nhân cách của con người. Tao đã thành thú vật sao mày còn là người?

Câu chuyện Bùi Ngọc Tấn kể cho các thế kỷ mai sau là một câu chuyện như thế đó. Từ tốn, nhỏ nhẹ, không chút hằn học, hận thù, anh kể chuyện một con người, chuyện những con người, bị đày đọa đến tận cùng, đã xuống đến cặn đáy của khổ đau, vẫn từng ngày, từng phút, từng giây giữ chắc phẩm giá của con người. Sự bình tĩnh, nhân hậu của ngòi bút anh cho thấy đức dũng cảm ở con người của anh cao cả biết dường nào. Để cho ta, cho mỗi chúng ta, cho con người mãi mãi mai sau hiểu và tin rằng không gì đánh bại được con người. Vậy đó, lạ thay, tác phẩm để đời của Bùi Ngọc Tấn, cuốn sách của khổ đau cùng cực, lại là cuốn sách của niềm tin. Niềm tin vĩ đại ở con người. Là bản tráng ca về con người bất tử. Bản anh hùng ca về phẩm giá không thể nghiền nát của con người.

Chỉ con người có lòng nhân hậu mênh mông mới có được lòng dũng cảm phi thường đó.

Vâng, Bùi Ngọc Tấn, một người anh hùng như vậy vừa ra đi.

Cách đây hơn hai tháng, ngay 4 tháng 10, tôi nhận được bức thư này của anh Tấn, hóa ra là bức thư cuối cùng:

“Tôi đã về Hải Phòng được 1 tháng rồi. Ít ngủ lắm anh ạ.

Ngày mai, thành đoàn Thanh Niên Hà Nội mời tôi lên họp mặt kỷ niệm 60 năm tiếp quản Thủ Đô, đã định đi, một bạn đọc, anh Cư (người đã gặp anh, đã in CKN2000 thật đẹp để tôi tặng) cho một chuyến xe về Hà Nội mà rồi không đi được vì sức khỏe.

…… Quyển “Các bạn tôi trên ấy” của anh còn đang phiêu bạt, không biết bao giờ mới trở về với tôi. Trông anh trong bức ảnh yêu quá đấy. Cuộc đời qua thật nhanh, nghĩ cũng tiếc là mình chưa sống cho mình được bao nhiêu. Tôi sẽ cố cầm cự với khôi u này một ít thời gian vì còn mấy việc lặt vặt nữa phải làm.

Tết này, mong lại được đón các anh…”

Anh Tấn ạ, lỡ hẹn mất rồi, Tết này không còn được gặp lại nhau.

Bùi Ngọc Tấn là một tài năng văn học lớn. Một trong những đặc điểm của tài năng nghệ thuật là nó luôn đơn nhất, không có hai, không lặp lại. “Mấy việc lặt vặt nữa” anh Tấn bảo anh phải cố cầm cự với khối u để làm là những gì, không còn ai có thể biết.

Không đâu, dẫu cố an ủi nhau trước nỗi đau hôm nay, ta cũng không thể biết ta đã mất gì khi Bùi Ngọc Tấn ra đi, mãi mãi, mãi mãi …

Nguyên Ngọc

 

Advertisements

Hãy ghi ý kiến, thắc mắc của bạn vào đây:

Trage deine Daten unten ein oder klicke ein Icon um dich einzuloggen:

WordPress.com-Logo

Du kommentierst mit Deinem WordPress.com-Konto. Abmelden / Ändern )

Twitter-Bild

Du kommentierst mit Deinem Twitter-Konto. Abmelden / Ändern )

Facebook-Foto

Du kommentierst mit Deinem Facebook-Konto. Abmelden / Ändern )

Google+ Foto

Du kommentierst mit Deinem Google+-Konto. Abmelden / Ändern )

Verbinde mit %s